Киришүү
Инженердик-техникалык
адистиктердин мамлекеттик стандарттарында, окуу пландарында жана программаларында физикалык
практикумга – лабораториялык иштерди аткарууга өзгөчө маани берилген, анткени теориялык жана
практикалык сабактар оптималдуу айкалышканда гана жогорку сапаттагы адистерди даярдоо мүмкүн
экендиги талашсыз. Илимий-техникалык прогресстин, жаңы маалымат технологияларынын жетишкендиктери
адамзаттын күндөлүк тиричилигинин дээрлик бардык тармактарына сүңгүп кирип, тез жайылып баратышы
да лабораториялык практикалык ык-машыгуулардын жаш муундарды тарбиялоодогу ролун жогорулатат.
Жогорку окуу жайларында физика курсунун лабораториялык практикумдары басылма китепчелердин
жардамы менен ишке ашырылып келүүдө. Мисалга, Кыргыз-Түрк Манас университетинин инженердик-техникалык
адистерин даярдоо үчүн 2014-жылы «Физика боюнча лаборатордук практикум» аттуу окуу методикалык куралы
Т. Карашева, Имаш кызы Мээрим, А.Акматбекова жана Н.Аданбаева тарабынан даярдалып басылып чыккан.
Жогоруда белгиленген китептин негизинде электрондук окуу-методикалык колдонмо (ЭОМК) табигый илимдер факультетинин математика бөлүмүндөгү физика лабораториясында көп жылдык текшерүүдөн өткөн лабораториялык иштердин негизинде Азат Акматбекова тарабынан толукталып жана кошумчалар киргизилип, Калыбек кызы Гүлкайыр менен Эсенгул кызы Пейил тарабынан электрондук форматта иштелип чыкты. Аталган комплекс 2015-жылдан бери университетибиздин http://fizlab.manas.edu.kg/ расмий сайтында жайгаштырылып, окутуучулар жана студенттер тарабынан окуу процессинде ийгиликтүү колдонулуп келүүдө.
Электрондук окуу-методикалык комплекси - окуу материалдарынын (программа, электрондук окуу китеби, методикалык көрсөтмөлөр, окуу көрсөтмө куралдар, жумушчу дептер, практикум, эсептер жыйнагы, окуу малыматтык колдонмолор, өз билимин текшерүү үчүн тесттер ж.б.) компьютердик технологиянын негизинде окутуу процессинин натыйжалуу жүрүшүн, өз алдынча билим алууну, үйрөнүүнү, даярданууну камсыз кылган бирдиктүү дидактикалык системалык каражаты. Электрондук окуу-методикалык комплекс (ЭОМК) дисциплинаны толук өздөштүрүү үчүн зарыл болгон бардык окуу-методикалык каражаттарды камтып турган көлөмдүү электрондук басылма болуп эсептелет.
Электрондук окуу-методикалык комплекстин структурасы:
• Титулдук барак (мекеменин аббревиатурасы,
авторлор, ЭОМК жана анын жарык көргөн жылы);
•
Мазмуну (гипершилтеме менен);
•
Кириш сөз (ЭОМКны колдонуу эрежелери, өзгөчөлүгү, материалды өздөштүрүү менен кандай компетенциялар,
билимдер, билгичтиктер жана көндүмдөрдүн калыптанышы баяндалат);
•
50гө жакын djv форматындагы адабияттардын электрондук версиясын;
•
Лабораториялык ишке тиешелүү физикалык эксперименттердин видео-сабактарын;
•
Виртуалдык лабораториялык программалык пакеттерди («Начало электроники», «Multisim» жана «Tina TI»);
•
Лабораториялык иштерди аткарууда өлчөнгөн маанилерди жазууга таблицалар;
•
Өз алдынча иштөө үчүн практикалык тапшырмалар;
•
Бышыктоо жана текшерүү үчүн суроолор;
•
Билимди баалоо үчүн тесттер.
Азыркы учурда компьютердик моделдерге таянган виртуалдык эксперименттер өзгөчө физика предметин окутууда, мисалы, өтө кымбат, татаал жабдуулардын жардамында жүргүзүлүүчү айрым тажрыйбаларды, зыяндуу чөйрөлөрдө же кооптуу шарттарда өтүүчү процесстерди, микро же мегамасштабдагы кубулуштарды сабак учурунда элестүү көрсөтүү, алардын маани-маңызын түшүндүрүү үчүн өтө ыңгайлуу экендиги байкалууда. Студенттерди илимий окуу адабияттары жана виртуалдык лабораториялык программалар менен иштөөгө, мультимедиялык каражаттар, интернет ресурстарды колдонууга үйрөтүү аркылуу жөндөмдүү, компетенттүү адисти даярдоо бүгүнкү күндүн талабы. ЭОМКтин аталган өзгөчөлүктөрү билим берүү процессин интенсивдештирүү үчүн, ошондой эле окуучунун акыл-эсин өнүктүрүүгө, билимди өз алдынча табууга жана чечмелөөгө, маалыматты жаратууга багытталган методикаларды түзүү үчүн өбөлгөлөрдү жаратуучу дидактикалык мүмкүнчүлүктөрдү түзөт.
Виртуалдык лабораториялык иш– бул чыныгы лабораториялык жабдууларды түздөн-түз колдонууга мүмкүн болбогон учурларда физикалык эксперименттерди жүргүзүүгө жана натыйжаларды алууга мүмкүндүк берүүчү компьютердик программа.
Виртуалдык лабораториялык иштерди аткаруунун өзгөчөлүктөрү.
Физика курсунун электродинамика, электромагниттик термелүүлөр жана толкундар бөлүмү боюнча виртуалдык лабораториялык иштерди аткаруу үчүн алгач студенттер «Начало электроники» компьютердик программасы менен иштешет. Ал программанын жардамы менен жөнөкөй электр чынжырларды чогултуп, өткөргүчтөрдүн жана керектөөчүлөрдүн өз ара удаалаш, жарыш жана аралаш туташтырууларынын, Омдун закондорунун, Кирхгофтун эрежелеринин туура экендигин тастыкташат. Бул программадан тышкары «Multisim» жана «Tina TI» виртуалдык программалары менен турактуу жана өзгөрмөлүү электр тогу, конденсатор, транзистор, диод, трансформатор ж.б. лаборатордук иштерди аткарышат.
Лабораториялык сабактын убактысын сарамжалдуу пайдалануу, анын натыйжалуулугун жогорулатуу максатында ишти төмөнкүдөй эки этапта аткаруу сунуш кылынды:
1. Сабакка чейин электрондук китептеги лабораториялык
иштин баяндамасынын жардамы менен теориялык материалды өздөштүрүү жана тести тапшыруу (убактысы 30 мин),
тесттин жыйынтыктары автоматтуу түрдө мугалимдин почтасына жөнөтүлөт.
2. Сабак мезгилинде сабакка чейин тапшырылган тесттин
жыйынтыгынын негизинде, студенттерге ишти аткарууга уруксат берилет. Студенттер виртуалдык программаны
иштетип, физикалык процесстерди эксперимент талаасында моделдештирип виртуалдык эксперименттерди жүргүзүшөт.
Эксперименттин натыйжаларын таблицаларга түшүрүп, тиешелүү физикалык чоңдуктардын ортосундагы көз карандылыкты
туюнтуучу графиктерди чийип, керектүү тыянактарды жасашат. Сабактын аягына чейин ар бир студент аткарылган
иштин жыйынтыгы тууралуу отчет даярдап, тапшыруулары керек.
Отчет төмөнкүдөй бөлүмдөрдү камтышы зарыл:
1. Лабораториялык иштин толук аталышы, катар номери
жана аткарган күнү;
2. Лабораториялык иштин максаты;
3. Иштин кыскача теориясы (негизги формулаларды жана
аныктамаларды чагылдыруусу керек);
4. Колдонулган каражаттар (Экрандан эксперимент талаасын
жана андагы сүрөттү көчүрүп, анын деталдарынын аталыштарын жазуу);
5. Иштин тапшырмалары (виртуалдык экспериментте
өлчөнгөн маанилерди таблицага жайгаштырып, эсептөөлөрдү жүргүзүү, график түзүү жана жыйынтыктоо).
Бул электрондук окуу комплекси студенттердин өз алдынча физика боюнча лабораториялык иштерди аткаруу менен өз билимдерин жогорулатуунун эң ыңгайлуу жана жеткиликтүү жолу экендиги белгилүү. ЭОМКти дыккат карап чыгып, баалуу кеңештерин айтышкан кесиптештерибизге терең ыраазычылык билдиребиз жана анын сапатын жогорулатууга багытталган окурмандардын сын-пикирилерин күтөбүз.
Түзүүчүлөр